Back to Course

रचना व निवडणूका

वेगवेगळ्या राज्यांतील पंचायत समितीची नावे –

राज्य पंचायत समितीचे नाव
उत्तरप्रदेश क्षेञसमिती
मध्यप्रदेश जनपद पंचायत
अरुणाचलप्रदेश आंचल समिती
आसाम आंचलिक पंचायत
आंध्रप्रदेश मंडळ पंचायत
गुजरात तालुका परिषद
केरळ ब्लाॅक पंचायत
तामिळनाडू  युनियन काैन्सिल

पंचायत समितीची रचना

  1. पंचायत समितीची सदस्य संख्या १५ ते २५ इतकी असते.
  2. पंचायत समितीच्या मतदार संघाला गण असे म्हणतात.
  3. सर्वसाधारणपणे २०००० लोकसंख्येमागे पंचायत समितीचा एक सदस्य निवडला जातो.
  4. पंचायत समितीची सदस्य संख्या ठरविण्याचा अधिकार राज्य सरकारला असतो.

सदस्यांची पाञता

  1. तो भारताचा नागरिक असावा.
  2. जिल्ह्याच्या मतदार यादीमध्ये नाव असणे आवश्यक.
  3. वयाची २१ वर्षे पूर्ण केलेली असावी.
  4. पंचायत समितीच्या मतदार यादीत त्याचे नाव असावे.
  5. तो व्यक्ती कोणत्याही शासकीय सेवेत नसावा.
  6. १२ सप्टेंबर २००१ नंतर  तिसरे अपत्य नसू नये.
  7. स्वत:च्या राहत्या घरी स्वच्छतागृह असणे आवश्यक.

सदस्यांची अपाञता

  1. दिनांक १२ सप्टंबर २००१ नंतर तिसरे अपत्य असलेली व्यक्ती .
  2. राज्य निवडणूक आयोगाने वेळोवेळी निर्धारित केलेल्या अटी पूर्ण न केल्यास.
  3. स्वत:च्या राहत्या घरी शाैचालय नसल्यास.
  4. तो विकल मनाचा किंवा अविमुक्त दिवाळखोर असल्यास.
  5. वयाची २१ पूर्ण नसल्यास.
  6. अस्पृश्यता कायदा १९५८ व महाराष्ट्र दारुबंदी कायदा १९४९ किंवा निवडणुक भ्रष्टाचार कायद्याने दोषी ठरलेली व्यक्ती.
  7. कोणत्याही ग्रामपंचायतीचा असल्यास.
  8. संसद किंवा विधी मंडळ सदस्य असल्यास .
  9. न्यायालयाने तिला कोणत्याही अपराधाबद्दल दोषी ठरवून कमीत कमी एक वर्ष कैदेची शिक्षा दिली असेल आणि ती कैदेतून सुटल्यापासून राज्य निर्वाचन आयोगाने  ठरवून दिलेला विशिष्ट कालावधी लोटला नसेल तर.
  10. तो दिवाळखोर किंवा जिल्हा परिषदेच्या करांचा थकबाकीदार असल्यास.
  11. तो केंद्र-राज्य अथवा स्थानिक शासनाचा शासकीय नोकर असल्यास.
  12. राखीव प्रवर्गात राखून ठेवलेल्या जागेवर निवडून आलेल्या सदस्यांचे जातीविषयक प्रमाणपञ जातपडताळणी समितीने किंवा जात प्रमाणपञ छाणणी समितीने अपाञ ठरविलेले व्यक्ती.

निवडणूका

  1. पंचायत समितीच्या मतदार संघाला गण असे म्हणतात.
  2. पंचायत समितीचा एक सदस्य साधारणपणे २०००० लोकसंख्येमागे निवडला जातो.
  3. तालुक्यातील जिल्हा परिषद सदस्य संख्येच्या दुप्पट इतकी पंचायत समितीची सदस्य संख्या असेल.
  4. पंचायतसमितीच्या सदस्यांची निवड प्रत्यक्ष प्राैढ गुप्त मतदान पद्धतीद्वारे केली जाते.

आरक्षण

  1. महिलांसाठी ५० टक्के राखीव जागा असतात.
  2. इतर मागासवर्गीयांना २७ टक्के जागा राखीव.
  3. अनुसुचित जाती व जमाती यांना लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा राखीव असतात.
  4. आरक्षणाच्या जागा निर्धारीत करण्याचा अधिकार राज्य सरकारला असतो.

बैठका –

  1. पंचायत समितीच्या एक वर्षात १२ बैठका घेणे बंधनकारक असते.
  2. पंचायत समितीच्या दोन बैठकामधील अंतर एक महिन्याचे असते.
  3. पंचायत समितीच्या पहिल्या बैठकाचे अध्यक्ष जिल्हाधिकारी असतात.
  4. पहिली बैठक सभापती व उपसभापती यांच्या निवडीसाठी घेतली जाते.

कार्यकाळ –

  1. पंचायत समिती व समिती सदस्यांचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
  2. राज्य सरकार हा कार्यकाळ कमी अधिक करू शकते.
  3. मुदतपूर्व पंचायत समिती बरखास्त केल्यास ६ महिन्याच्या आत निवडणूका घेणे बंधनकारक आहे.

सदस्यांची बडतर्फी –

  1. पंचायत समिती सदस्य सलग ६ महिने गैरहजर असल्यास त्याचे सदस्यत्व रद्द होते.
  2. काही विशिष्ट परिस्थितीमध्ये राज्य शासन सदस्यांना बडतर्फ करु शकते.
  3. १/३ सदस्यांनी अविश्वासाचा ठराव मांडून २/३ बहुमतांनी पारीत केल्यास व महिला असल्यास ३/४ मतांनी पारीत करणे आवश्यक. नेमणूका झाल्यापासून ६ महिन्यापर्यंत असा प्रस्ताव मांडता येत नाही.

राजीनामा –

पद कोणाकडे राजीनामा देतात
सदस्य पंचायत समितीच्या सभापतीकडे
सभापती जिल्हा परिषद अध्यक्षांकडे
उपसभापती पंचायत समितीच्या सभापतीकडे

SEE ALL Add a note
YOU
Add your Comment

Login

Create an Account Back to login/register