Back to Course

जि. प. रचना व निवडणूका

विविध राज्यांतील जिल्हा परिषदांची नावे

 राज्य  जिल्हा परिषदांची नावे
महाराष्ट्र  जिल्हा परिषद
आसाम महकमा परिषद
कर्नाटक जिल्हा विकास परिषद
 गुजरात जिल्हा परिषद
पश्चिम बंगाल जिल्हा परिषद
तामिळनाडू जिल्हा विकास परिषद
बिहार जिल्हा परिषद

जिल्हा परिषदेची रचना

  1. महाराष्ट्रात जिल्हा परिषदेची सदस्य संख्या ५० ते ७५ इतकी आहे.
  2. जिल्हा परिषदेच्या मतदार संघाला गट म्हणतात.
  3. जिल्हा परिषदेचा एक प्रतिनीधी साधारणपणे ४०,००० लोकसंख्येमागे निवडला जातो.
  4. जिल्हा परिषदसदस्यांची निवड प्रत्यक्ष प्राैढ व गुप्त मतदान पद्धतीच्या आधारे जनतेमार्फत केली जाते.
  5. जिल्हा परिषद क्षेञातील पंचायत समितीचे सभापतीचे जिल्हा परिषदेचे पदसिद्ध सदस्य असतात माञ त्यांना मतदानाचा अधिकार नसतो.
  6. जिल्हा परिषदेच्या निवडणुका राज्य निवडणुक आयोगामार्फत घेतल्या जातात.
  7. जिल्हा परिषद सदस्य ठरविण्याचा अधिकार राज्य सरकारला असतो.
  8. उपमुख्यकार्यकारी अधिकारी हा जिल्हा परिषदेचा पदसिद्ध सचिव असतो.

सदस्यत्वासाठी पाञता

  1. तो भारताचा नागरिक असावा.
  2. जिल्ह्याच्या मतदार यादीमध्ये नाव असणे आवश्यक.
  3. वयाची २१ वर्षे पूर्ण केलेली असावी.
  4. राज्य निवडणूक आयोगाने वेळोवेळी निश्चित केलेल्या अटी पूर्ण केलेल्या असाव्यात.
  5. तो व्यक्ती कोणत्याही शासकीय सेवेत नसावा.
  6. १२ सप्टेंबर २००१ नंतर  तिसरे अपत्य नसू नये.
  7. स्वत:च्या राहत्या घरी स्वच्छतागृह असणे आवश्यक.

सदस्यत्वासाठी अपाञता

  1. दिनांक १२ सप्टंबर २००१ नंतर तिसरे अपत्य असलेली व्यक्ती .
  2. राज्य निवडणूक आयोगाने वेळोवेळी निर्धारित केलेल्या अटी पूर्ण न केल्यास.
  3. स्वत:च्या राहत्या घरी शाैचालय नसल्यास.
  4. तो विकल मनाचा किंवा अविमुक्त दिवाळखोर असल्यास.
  5. वयाची २१ पूर्ण नसल्यास.
  6. अस्पृश्यता कायदा १९५८ व महाराष्ट्र दारुबंदी कायदा १९४९ किंवा निवडणुक भ्रष्टाचार कायद्याने दोषी ठरलेली व्यक्ती.
  7. कोणत्याही ग्रामपंचायतीचा असल्यास.
  8. संसद किंवा विधी मंडळ सदस्य असल्यास .
  9. न्यायालयाने तिला कोणत्याही अपराधाबद्दल दोषी ठरवून कमीत कमी एक वर्ष कैदेची शिक्षा दिली असेल आणि ती कैदेतून सुटल्यापासून राज्य निर्वाचन आयोगाने  ठरवून दिलेला विशिष्ट कालावधी लोटला नसेल तर.
  10. तो दिवाळखोर किंवा जिल्हा परिषदेच्या करांचा थकबाकीदार असल्यास.
  11. तो केंद्र-राज्य अथवा स्थानिक शासनाचा शासकीय नोकर असल्यास.
  12. राखीव प्रवर्गात राखून ठेवलेल्या जागेवर निवडून आलेल्या सदस्यांचे जातीविषयक प्रमाणपञ जातपडताळणी समितीने किंवा जात प्रमाणपञ छाणणी समितीने अपाञ ठरविलेले व्यक्ती.

अनामत रक्कम

सर्वसाधारण उमेदवारासाठी १००० रु.
अनु.जाती/जमाती च्या उमेदवारासाठी ७५० रु.

खर्च मर्यादा –३ लाख रु.

निवडणूका

जिल्हा परिषदेचा एक सदस्य ४० हजार लोकसंख्येमागे निवडला जातो. सदस्यांची निवड प्रत्यक्ष प्राैढ व गुप्त मतदान पद्धतीद्वारे करण्यात येेते.

निवडणूकीबाबत वाद –

  1. दोन उमेदवारास समान मते पडल्यास चिठ्ठ्या टाकून उमेदवार निवडला जातो.
  2. निवडणुकीमध्ये गैरव्यवहार झाल्यास निकाल जाहीर झाल्यापासून १५ दिवसांच्या आत जिल्हाधिकाऱ्याकडे तक्रार करता येते.
  3. जिल्हाधिकाऱ्याचा निर्णय मान्य नसल्यास त्या निर्णयाविरूद्ध १५ दिवसांच्या आत राज्य शासनाकडे अपील करता येते.

आरक्षण –

  1. महिलांसाठी ५० टक्के राखीव जागा असतात.
  2. इतर मागासवर्गीयांना २७ टक्के जागा राखीव.
  3. अनुसुचित जाती व जमाती यांना लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा राखीव असतात.
  4. आरक्षणाच्या जागा निर्धारीत करण्याचा अधिकार राज्य सरकारला असतो.

बैठका –

  1. जिल्हा परिषदेच्या एक वर्षात ४ बैठका घेणे बंधनकारक असते.
  2. जिल्हा परिषदेच्या दोन बैठकामधील अंतर तीन महिन्यांचे असते.
  3. जिल्हा परिषदेच्या पहिल्या बैठकाचे अध्यक्ष जिल्हाधिकारी असतात.
  4. पहिली बैठक सभापती व उपसभापती यांच्या निवडीसाठी घेतली जाते.
  5. जिल्हा परिषदेच्या पहिल्या बैठकाची नोटीस किमान पंधरा दिवस अगोदर काढावी लागते.

कार्यकाल –

  1. जिल्हा परिषद सदस्यांचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
  2. राज्य सरकार हा कार्यकाळ कमी अधिक करू शकते.
  3. मुदतपूर्व जिल्हा परिषद बरखास्त केल्यास ६ महिन्याच्या आत निवडणूका घेणे बंधनकारक आहे.

सदस्यांची बडतर्फी –

  1. जिल्हा परिषद सदस्य सलग ६ महिने गैरहजर असल्यास त्याचे सदस्यत्व रद्द होते.
  2. काही विशिष्ट परिस्थितीमध्ये राज्य शासन सदस्यांना बडतर्फ करु शकते.
  3. १/३ सदस्यांनी अविश्वासाचा ठराव मांडून २/३ बहुमतांनी पारीत केल्यास व महिला असल्यास ३/४ मतांनी पारीत करणे आवश्यक. नेमणूका झाल्यापासून ६ महिन्यापर्यंत असा प्रस्ताव मांडता येत नाही.

राजीनामा –

पद कोणाकडे राजीनामा द्यावा
जि. प. सदस्य जि. प. अध्यक्षाकडे
जि.प. उपाध्यक्ष जि. प. अध्यक्षाकडे
जि.प. अध्यक्ष विभागीय आयुक्ताकडे
SEE ALL Add a note
YOU
Add your Comment

Login

Create an Account Back to login/register