भारताचा क्षेपणास्त्र कार्यक्रम

एकात्मिक मार्गदर्शीत क्षेपणास्त्र विकास (Integrated Guided Missile Development Programme- IGMDP) हा भारतीय लष्काराचा प्रकल्प असून संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटना (DRDO) या कार्यक्रमाचे व्यवस्थापन करते.  भारताने विकसित केलेल्या क्षेपणास्त्रांचा आढावा याठिकाणी केलेला आहे.

पृथ्वी 

पृथ्वी-I

सरकारच्या IGMDP कार्यक्रमांतर्गत विकसित करण्यात आलेले पृथ्वी-1 हे भारताचे पहिले क्षेपणास्त्र आहे.

  • १९८८ साली या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • हे क्षेपणास्त्र जमिनीवरून जमिनीवर मारा करणारे आहे.
  • सिंगल स्टेज द्रव इंधन.
  • पल्ला: १५० किमी.
  • वजन: ४४०० किलो.
  • १९९४ साली लष्करात दाखल करण्यात आले.

पृथ्वी-II

हे क्षेपणास्त्र पृथ्वी-१ ची वायुसेनेसाठी असलेली आवृत्ती आहे.

  • १९९६ साली या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • सिंगल स्टेज द्रव इंधन.
  • पल्ला: २५० किमी.
  • वजन: ४६०० किलो.

पृथ्वी-III

हे क्षेपणास्त्र पृथ्वी-१ ची नौसेनेसाठी असलेली आवृत्ती आहे.

  • २००० साली या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • हे क्षेपणास्त्र जमिनीवरून जमिनीवर मारा करणारे आहे.
  • टू स्टेज सॉलिड+लिक्विड इंधन
  • पल्ला: ३५० किमी.
  • वजन: ५६०० किलो.
  • २००४ साली लष्करात दाखल करण्यात आले.

अग्नि 

अग्नि -1

  • १९८९ साली या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • सिंगल स्टेज सॉलिड फ्युएल
  • पल्ला: 700 किमी.
  • वजन: 12 टन
  • लांबी: १५ मीटर

अग्नि -२

  • पल्ला: २०00 किमी.
  • टू अँड हाल्फ स्टेज सॉलिड फ्युएल
  • वजन: 1८ टन
  • लांबी: २० मीटर

अग्नि -३

  • ९ जुलै २००६ रोजी या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • टू स्टेज सॉलिड फ्युएल
  • पल्ला: ३५०० किमी.
  • वजन: ४८ टन
  • लांबी: १७ मीटर

अग्नि -४

  • १५ नोव्हेंबर २०११ रोजी या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • टू स्टेज सॉलिड फ्युएल
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • पल्ला: ३५०० किमी.
  • वजन: १७ टन
  • लांबी: २० मीटर

अग्नि -५

  • आंतरखंडीय बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्र.
  • १९ एप्रिल २०१२ रोजी या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • थ्री स्टेज सॉलिड फ्युएल
  • पल्ला: ५५०० किमी.
  • वजन: ४९ टन
  • लांबी: १७.५ मीटर

त्रिशुल 

  • कमी पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र.
  • जमिनीवरून हवेत मारा
  • पल्ला: ९ किमी.
  • वजन: १३० किलो
  • लांबी: ३.१ मीटर

धनुष 

  • भारतीय नौसेनेने विकसित केलेले क्षेपणास्त्र.
  • जमिनीवरून जमिनीवर मारा.
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • ५ ऑक्टोबर २०१२ रोजी या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • पल्ला: ३५० किमी.
  • वजन: ४५०० किलो
  • लांबी: ८.५३ मीटर

आकाश 

  • मध्यम पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र.
  • जमिनीवरून हवेत मारा करणारे.
  • राजेंद्र रडारचा वापर.
  • पल्ला: ३० किमी.
  • वजन: ७२० किलो
  • लांबी: ५.७८ मीटर

नाग 

  • फायर अँड फॉरगेट प्रकारचे रणगाडाविरोधी क्षेपणास्त्र.
  • HeliNa (Helicopter-launched Nag)- हेलिकॉप्टरमधून मारा करणारी नाग क्षेपणास्त्राची आवृत्ती.
  • २०१० मध्ये  या क्षेपणास्त्राची सर्वप्रथम चाचणी करण्यात आली.
  • पल्ला: ७-१० किमी.
  • वजन: ४२ किलो
  • लांबी: १.९० मीटर

निर्भय 

  • दूर पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र.
  • सबसोनिक क्रूझ मिसाईल.
  • पल्ला: १०००-१५०० किमी.
  • वजन: १५०० किलो
  • लांबी: ६ मीटर

प्रहार 

  • कमी पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र.
  • पृथ्वी-१ ची जागा घेणार.
  • जमिनीवरून जमिनीवर मारा.
  • टॅक्टिकल बॅलेस्टिक मिसाईल
  • कोणत्याही दिशेने मारा करू शकणारे.
  • प्रगती: निर्यातीसाठी बनवलेली प्रहार या क्षेपणास्त्राची आवृत्ती. (पल्ला: १७० किमी)
  • पल्ला: १५० किमी.
  • वजन: १२८० किलो
  • लांबी: ७.३ मीटर

शौर्य 

  • हायपरसोनिक प्रकारचे क्षेपणास्त्र.
  • वेग: ७.५ मॅक
  • जमिनीवरून जमिनीवर मारा.
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • पल्ला: ७०० किमी.
  • वजन: ६२०० किलो
  • लांबी: १० मीटर

सागरिका (K-१५)

  • पाणबुडीतून मारा करणारे.
  • हे अण्वस्त्रवाहू क्षेपणास्त्र आहे.
  • पल्ला: ७५० किमी.
  • वजन: ६ ते ७ टन
  • लांबी: १० मीटर

सूर्य 

  • आंतरखंडीय बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्र.
  • अद्याप विकसित नाही.
  • अतिशय गोपनीय प्रकल्प असल्याने याबाबत अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही.
  • पल्ला: १२००० ते १६००० (चर्चित)

ब्रह्मोस 

  • रशियाच्या NPO Mashinostroeyenia आणि भारताच्या DRDO  ने संयुक्तपणे स्थापन केलेल्या BrahMos Aerospace कडून विकसित.
  • भारतातील ब्रह्मपुत्रा आणि रशियातील मस्कवा नद्यांच्या नावावरून ब्राह्मोस हे नाव.
  • मध्यम पल्ल्याचे.
  • सुपरसोनिक क्रूझ मिसाईल.
  • वेग: २.८ ते ३ मॅक.
  • कार्यरत असणारे जगातील सर्वात वेगवान नौकाविरोधी क्रूझ मिसाईल.
  • पल्ला: ४५० किमी.
  • वजन: ३ टन
  • लांबी: ८.४ मीटर