अस्थि संस्था (Skeletel System)

जे शास्ञ हाडांचा अभ्यास करते त्याला Ostology असे म्हणतात. मानवी शरीरात वयोमानाप्रमाणे हाडांची संख्या व वजन बदलत जाते. शरीराच्या एकूण वजनाच्या जवळपास १८ टक्के वजन हे केवळ हाडांचे असते. मानवातील अस्थि संस्था (Skeletel System) पुढीलप्रमाणे.

मानवी अस्थि संस्था (Skeletel System)

  • बाल्यावस्थेत म्हणजे अगदी अर्भकामध्ये हाडांची संख्या २७० एवढी असते.
  • वयोमानानुसार प्रौढ व्यक्तीमध्ये हाडांची संख्या २०६ इतकी कमी होते कारण वयानुसार बालकांमधील काही हाडे एकमेकांना जोडली जातात.
  • मानवी हाडे ही कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, इ. ची साठवणूक करतात. मानवी हाडांमध्ये कॅल्शियम ९०%,  कॅल्शियम फाॅस्फेट ६०% तर कॅल्शियम कार्बोनेट हे काही प्रमाणावर असतात.
  • मानवाच्या एका हातातील तळहातामध्ये १३ हाडे असतात (५-Meracarpels     ८-Carpels) आणि बोटामध्ये १४ हाडे असतात.
  •  दंडामध्ये Humerus या नावाचे हाड असते. दंडासमोरील भागात Radius व Ulna अशी दोन हाडे असतात. अंगठ्यामध्ये Radius व करंगळीच्या भागात Ulna .
  • मानवाच्या एका पायातील तळपायात १२ हाडे असतात (७-Tarsals     ५-Metatarsal) आणि बोटामध्ये एकूण १४ हाडे असतात.
  • गुडघ्याच्या खाली पायामध्ये Tibia व Fibula ही हाडे असतात त्यापैकी Tibia  हे हाड शरीराच्या आतल्या बाजूस असते तर Fibula हे बाेहेरील बाजूस असते.
  • मांडीमध्ये femur व गुडघ्यामध्ये knee bone किंवा Patella ही हाडे असतात.
  • पाठीच्या मनक्यात एकूण ३३ हाडे असतात. त्यांचे वर्गीकरण पुढीलप्रमाणे-
  1. मानेत (Cervical) – ७
  2. छातीत (Thorasic) – १२
  3. कंबरेत (Lumbar) – ५
  4. ञिकास्थी (Sacral) – 5
  5. माकडहाड (Coccyx) – 4

परंतु माकडहाड व ञिकास्थी हे जोडून असल्यामुळे मणक्यात एकूण २६ हाडे गृहीत धरली जातात.

  • प्रत्येक हातात व प्रत्येक पायात प्रत्येकी ३० हाडे असतात.
  • छातीच्या पिंजराच्या बगड्यात एकूण २४ हाडे असतात.
  • कवटीमध्ये एकूण २२ हाडे असतात.
  • प्रत्येक कानात ३ हाडे असतात.
  • मानवी शरीरातील सर्वात मोठे हाड मांडीचे हाड असते व सर्वात लहान हाड कानाचे हाड असते.

सांध्यांचे प्रकार

दोन हाडे ज्या ठिकाणी एकमेकांना जोडली जातात, तेथे सांध्यांची निर्मिती होते.

  • बिजागिरीचा सांधा 

हाडांची हालचाल एकाच दिशेने शक्य असते. या सांध्याची हालचाल १८०० कोनात होत असते. उदा. कोपर, गुडघा.

  • उखळीचा सांधा 

हाडांची हालचाल दोन किंवा अधिक दिशेने शक्य असते. या सांध्याची हालचाल ३६०० कोनात होत असते. उदा. खांदा.

  • सरकता सांधा 

हाडे फक्त एकमेकांवर सरकू शकतात. उदा. मनगट, पायाचा घोटा.


 

मित्रांसोबत शेयर करा.

Leave a comment

Your email address will not be published.

error: